Burdur'un Tefenni ilçesinin 'Kafesler" ailesinden Recep ile eşi Hatice Hanım'ın oğulları olarak Ocak 1914'te doğdu. Babası, I. Dünya Harbi'nde Erzurum Cephesi'nde şehit düşmüştür. Tefenni İlk Mektebi'ni ve ardından 1932 yılında İzmir Muallim Mektebi'ni bitirdi. Bir süre Afyon'da memur olarak görev yaptı. 1936'da girdiği Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nin Hungaroloji, Ortaçağ Tarihi ve Türk Dili bölümlerinde yüksek tahsilini
tamamlayarak 1940 yılında mezun oldu.
Asya Türk tarihi ve kültürü konularında doktora yapmak üzere 1943 tarihinde Budapeşte Üniversitesi'ne gönderildi. Macaristan'ın II. Dünya Savaşı'nda Ruslar tarafından işgali üzerine Budapeşte'yi ele geçiren Rus kuvvetlerinin elinden birkaç defa kaçıp kurtulduktan sonra Nisan 1945'te yurda döndü.
Kısa bir müddet Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde çalışan Kafesoğlu, 1945'te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde Ortaçağ tarihi asistanlığına tayin edildi. 1949 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'a dair hazırladığı tezle doktor, 1953 yılında da "Harezmşahlar Devleti Tarihi" isimli çalışması ile de doçent oldu.
1954-1955 yıllarında Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü başkanlığı yaptı. Erzurum Atatürk Üniversitesi'nin ilk hocalarından olan Kafesoğlu 1962'de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne döndü. Aynı yıl profesör oldu ve Umumi Türk Tarihi Kürsüsü'nde Zeki Velidi Togan ile çalışmaya başladı. Emekliye ayrıldığı Ocak 1983 tarihine kadar adı geçen kürsünün başkanlığını yürüttü. Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı ve Kültür Bakanlığı'nda danışma kurulu üyeliği yaptı. "1000 Temel Eser" heyetinde görev aldı. 1961-1967 yıllan arasında ve 1977-1981 yıllarıarasında İslâm Ansiklopedisi'nin yayın kurulunda çalıştı. 19671968 yıllarında ayrıca İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Müdürlüğünü üstlendi. Türkiyat, İslâm Tetkikleri, Şarkiyat, Tarih Araştırmaları, Türk Kültürünü Araştırma enstitüleri ve 1983'ten itibaren Türk Tarih Kurumu üyeliklerinde bulundu. 18 Ağustos 1984'te İstanbul'da öldü ve Edimekapı Şehitliği'ne defnedildi.
Meslekî çalışmalarının yanı sıra sosyal alanlarda da faaliyet gösteren Kafesoğlu Türkiye Muallimler Birliği başkanlığı (19561957), Milliyetçi Öğretmenler Sendikası genel başkanlığı (1964-1968), İstanbul Milliyetçi Öğretmenler Birliği başkanlığı (1964-1970) görevlerinde bulundu. Aydınlar Ocağı'nın kurucu üyesi ve ilk başkanı (1970-1974) olan Kafesoğlu'na Türk Millî Kültürü adlı eseri dolayısıyla 1978'de Türkiye Millî Kültür Vakfı'nın "büyük armağan"ı, 1982'de Aydınlar Ocağı'nın "üstün hizmet armağanın, 1984'te Boğaziçi Yayınevi "kültür büyük ödülü", 1984'te Millî Kültür Vakfı'nca "Türk millî kültürüne hizmet şeref armağanı" verilmiştir.
İbrahim Kafesoğlu, Aydınlar Ocağı başkanlığı döneminde Cumhuriyetimizin kuruluşunun 50. Yılı münasebetiyle dönemin Burdur Valisi Ömer Naci Bozkurt'un öncülüğünde yapılan "Kültür Parkı ve Burdur Abileri" projesi için Türk Kültürü üzerine araştırma ve incelemeleriyle tanınmış, Yüksek Mimar Dr. Ekrem Hakkı Ayverdi, Prof. Dr. Oktay Aslanapa, Prof. Dr. Muharrem Ergin ve Prof. Dr. Cengiz Orhonlu ile birlikte oluşturulan komisyonda görev almıştır. Türk tarihini bir bütün olarak aksettirecek bir abidenin yapılmasında, Türk Sanatının mütehassısı olması ve Türk abidelerini mahallinde incelemiş olmasından ötürü Prof. Nejat Diyarbekirli 'yi teknik yönetici olarak vazifelendirilmiştir. Abidelerin heykeltıraşlığını ise sanatkâr Yavuz Görey'in yapması kararlaştırılmıştır.
Aydınlar Ocağı Sanat Kurulu; Burdur'a Bozkurt Heykeli, Mete Han Heykeli, Kül Tigin Abidesi, Türk Tarihi Kabartmaları (Ergenekon Destanı, Savaşa Giden Uygur Askerleri Kabartması, Tuğrul Bey ve Mahiyeti Kabartması, 1071 Malazgirt Zaferi Kabartması, 1453 İstanbul'un Fethi Kabartması, 9 Eylül 1922 Türk Ordusu'nun İzmir'e Girişi Kabanması, İstiklâl Marşımız ve Mehmet Akif Büstü, Milli Hâkimiyet Kabartması) ve 1976 yılında Cumhuriyet Meydanı'na Atatürk Heykeliyle birlikte yapılan Milli Mücadele Heykelleri'nin yapılmasını kararlaştırmıştır.
Eserleri:
- Türk Millî Kültürü
- Sultan Melikşah Devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu
- Selçuklu Âilesinin Menşei Hakkında
- Harezmşahlar Devleti Tarihi
- Türkler ve Medeniyet
- Malazgirt Meydan Muharebesi
- Türk Milliyetçiliğinin Meseleleri
- Selçuklu Tarihi
- Sultan Melikşah
- Türk Kültür Tarihi
- Kutadgu-Bilig ve Kültür Tarihimizdeki Yeri
- Eski Türk Dini
- Türk-İslâm Sentezi
- Bulgarların Kökeni (İngilizce Tercümesi Origins of Bulgars, Ankara 1986)
Kaynak: Şevkiye Kazan, “Burdurlu Meşhurlar”, Burdur 2021, Burdur Valiliği, s.323